De digitale kloof doorkliefd

“Wie heeft er geen internet thuis?”, een vraag die vandaag de dag misschien absurd in de oren klinkt, maar die zo’n tien à vijftien jaar geleden nog regelmatig gesteld werd in de klas. Tegen het midden van mijn lagere schoolcarrière mocht ook ik mijn hand naar beneden laten. Zoveel jaren later is internettoegang in mijn leefomgeving gewoonweg een evidentie geworden: er is altijd wel iemand die zijn pc, iPhone, iPad of Blackberry bij de hand heeft om iets te googelen, te youtuben of te facebooken. Internet is everywhere.Dit maakt dat ik behoor tot de zogenaamde “information haves” (de informatierijken), die gescheiden worden van de “information have nots” (de informatiearmen) door een brede digitale kloof. Maar heeft het wel zin deze tweedeling te maken?

De digitale kloof: een mythe?

The ‘digital divide’ is one of the most discussed social phenomena of our era. It is also one of the most unclear and confusing.

Zoals blijkt uit voorgaand citaat van professor Mark Warschauer, is het om te beginnen zeer moeilijk het concept digitale kloof op een eenduidige manier te omschrijven: het wordt in verschillende situaties met een verschillende betekenis gebruikt. Waar ik in dit blogbericht een kritische blik op wil werpen, is het concept in zijn meest gangbare gebruik, namelijk “the gap separating those individuals who have access to new forms of information technology from those who do not”.

Als we bovenstaande ‘definitie’ op een kritische manier gaan benaderen, merken we eerst en vooral op dat de term gap een radicale tweedeling impliceert: je behoort óf tot zij die toegang hebben tot de informatietechnologie (IT), óf tot zij die dat niet hebben. In werkelijkheid gaat het natuurlijk veeleer om een continuüm tussen twee extremen. Deze binaire oppositie wordt nog eens versterkt door de manier waarop men de digitale kloof doorgaans in kaart brengt, namelijk door het tellen van het aantal personen met individuele toegang tot de IT of tot het internet. Ganesh en Barber merken terecht op: “Binarization reflects and reinforces a tendency to assess digital divide issues purely in terms of access or Internet penetration rates, thereby examining the ‘supply’ side of the debate, or the extent to which ICTs and infrastructure are available. Wat doen we in dit geval bijvoorbeeld met mensen die geen computer thuis hebben, maar wel uren per dag spenderen in een internetcafé? Aan welke kant van de kloof bevinden zij zich?

En omgekeerd: wat doen we met een persoon die in zijn slaapkamer een computer met internettoegang heeft staan, maar er totaal niet mee kan werken? Men moet er dus ook rekening mee houden dat “de formele toegang tot ICT […] niet automatisch het zelfstandige en doeltreffende gebruik van deze technologieën en van hun inhoud” garandeert. Beter dan de ‘supply’-kant, zou men de mate waarin er effectief gebruik gemaakt wordt van IT moeten onderzoeken. Toegegeven, zo’n onderzoek  is al een pak ingewikkelder.

Bovenop de commentaar op het gebruik van de termen gap en access, moet er nog kritisch gekeken worden naar twee basiskenmerken van de “digitale kloof”-theorie. Ten eerste vertrekt ze duidelijk vanuit ons – de informatierijken – standpunt. Wij zien ons technologiegebruik namelijk als normatief: aan iedereen die niet over IT als bron van informatie beschikt, ontbreekt iets en hij/zij bevindt zich bijgevolg in de niet-wenselijke positie. Dit wordt nog eens bevestigd door de anderen te labelen aan de hand van een ontkennende term (“have nots“) of aan de hand van een substantief met een eerder negatieve connotatie (“informatiearmen“). Ten tweede baseert de hele theorie zich op het technologisch determinisme, door er zomaar van uit te gaan dat een verbetering van de toegang tot de IT ook sociale veranderingen met zich mee zou brengen.

Op zoek naar een nieuw concept

Het concept “digitale kloof” en de hele theorie eromheen kan dus beschouwd worden als te beperkt, te schematisch, denigrerend enz. Gelukkig is de zoektocht naar een alternatief al goed begonnen (zie vb. de theorie van Potter rond zones of silence).

Want hé, wie weet zijn diegenen zonder toegang tot allerlei vormen van informatietechnologie wel veel informatierijker dan wij…

 

bronnen:

Ganesh, Shiv; Barber, Kirsty F. 2009. “The silent community: Organizing zones in the digital divide” in Human Relations 62:851.

Gunkel, David J. 2003. “Second Thoughts: Toward a Critique of the Digital Divide
” in New Media Society 5:499.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: